ΠΑΡΝΑΣΣΙΣΜΟΣ

Θέμα και περιεχόμενο

Οι παρνασσικοί ποιητές αντλούν τα θέματά και τις εικόνες από τη μυθολογία και την ιστορία και  αναζητούν την έμπνευση τους στους χαμένους πολιτισμούς της αρχαιότητας, ιδίως στον ελληνικό και τον ινδικό. Αυτό που τελικά επιδιώκουν είναι η απουσία κάθε συναισθήματος, πάθους ή έντασης. Θέλουν να εκφράσουν την ηρεμία, τη γαλήνη, την απάθεια και γι’ αυτό το σκοπό υιοθετούν ως ένα βαθμό την πλαστικότητα και την αρμονία της κλασικής τέχνης. Για τους παρνασσικούς ποιητές, το ποίημα πρέπει να έχει την ομορφιά ενός αρχαίου αγάλματος.

Από πού επηρεάστηκε

Επηρεάστηκε από την αλματώδη ανάπτυξη των θετικών επιστημών που έλαβε χώρα στην δυτική Ευρώπη κατά τον 19ο αιώνα και, πολύ περισσότερο, από την καινούρια και αναπτυσσόμενη ταχύτατα επιστήμη της Αρχαιολογίας.

Στιχουργική

Σε ό,τι  αφορά την επεξεργασία στοίχου, ο παρνασσισμός σέβεται τους ρυθμικούς, μετρικούς και στιχουργικούς κανόνες, καθώς και την ομοιοκαταληξία, και γενικά ενδοιαφέρεται υπερβολικά για την μορφή.

Γλώσσα

Ο παρνασσισμός δίνει μεγάλη σημασία στην ακρίβεια της έκφρασης και στη λεπτομέρεια, καθώς προσπαθεί να καλλιεργήσει μιαν απρόσωπη και αντικειμενική ποίηση, εκφράζοντας με τον τρόπο αυτό το επιστημονικό πνεύμα της εποχής. Ακόμη επιδιώκει την πιστότητα, την ρεαλιστική αναπαράσταση και την απάθεια η οποία επιτυγχάνεται με τις ακριβείς περιγραφές και την επιμονή στην αναζήτηση των κατάλληλων λέξεων, ειδικά επιθέτων.

ΔΕΙΠΝΟΣ

Στο δώμα, απάνω στο βουνόν, έτοιμος είν' ο δείπνος.

Γλυκό είναι του λαδιού το φως σαν το γλυκό καρπό του,

θροφή στα μάτια, με γλαυκή στο χάλκωμα τη ρίζα...

Σα γαληνός αστερισμός στο σπίτι ο λυχνοστάτης.

Και το τραπέζι με λινόν ευωδισμένο εστρώθη,

απάνω του οι χλωροί καρποί, απάνω κι η κερήθρα,

κι η ελιά γλυκιά στα στόματα, καθώς το φως στα μάτια.

Και η ανυφάντρα εδείπναγε, και η νια μοιρολογήτρα,

γυναίκες γλυκομέτωπες, η Λυγιά δίπλα εδείπνα,

που τη φλογέρα απίθωσε στον αργαλιόν απάνω,

και η Γλαυκή, μεγαλόφωτη γυναίκα, αναπαμένα

στο μέτωπό της τα μαλλιά που 'χε σε δυο φτερούγες

χρυσές και πόφεγγε ήσυχα το μέγα μέτωπό της.

Κι ήσυχη εσπέρα εφώταγε μες στα βαθιά μας φρένα,

στα παραθύρια τ' ανοιχτά βαθιάν Ολύμπια νύχτα,

με τα βουνά σαν τον αχνόν απ' το λειψό φεγγάρι,

με τ' άστρα πόπιναν το φως στης ηρεμίας το λάδι.

Θροφή στα μάτια, σαν η ελιά στο στόμα, ο λυχνοστάτης

βαθιά 'φεγγε τα φρένα μας με την Ολύμπια νύχτα.

Το λάδι έφεγγε μέσα μας, βαθιά, την καλοσύνη,

κι η νύχτα την αγέρωχη γαλήνη και τη σκέψη.

Πίσω απ' τ' αλαργινό βουνό, που εδιάφεγγε σαν άχνα,

κατέβαινε κι ο πόνος μας μαζί με το φεγγάρι,

που επύρωνε, ως βασίλευε, τη σιωπηλή αγωνία...

Άγγελος Σικελιανός

Στοιχεία του ποιήματος που το εντάσσουν στο ρεύμα του παρνασσισμού είναι ότι χρησιμοποιεί θέματα από την αρχαιοελληνική παράδοση. Ακόμη ο μελωδικός στίχος που δημιουργεί ηχητική ατμόσφαιρα και η εκπληκτική περιγραφή του σκηνικού μέσα από τις πλούσιες εικόνες είναι μερικά στοιχεία που εντάσσουν το ποίημα στον παρνασσισμό. Τέλος, η δημοτική γλώσσα και η αφθονία εκφραστικών μέσων που χρησιμοποιεί ο Α. Σικελιανός καθώς τα επίθετα και οι λέξεις που φαίνονται δημιουργήματα του ( γλυκός στ. 2, γλυκομέτωπες στ. 9, αγέρωχος στ. 21) καθιστούν το ποίημα του στο ρεύμα του παρνασσισμού.

ΤΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΣΤΑ ΣΠΑΡΤΑ

Για κοίτα πέρα και μακριά τι πανηγύρι

που πλέκουν τα χρυσά τα σπάρτα στο λιβάδι!

Στο πανηγύρι το πανεύοσμο απ’ τα σπάρτα

με τη γλυκιάν ανατολή γλυκοξυπνώντας

να τρέξω βούλομαι κι εγώ στο πανηγύρι,

θησαυριστής να κλείσω μες στην αγκαλιά μου

σωρούς τα ξανθολούλουδα και τα δροσάνθια,

κι όλο το θησαυρό να τόνε σπαταλέψω

στα πόδια της αγάπης μου και της κυράς μου.

Όμως βαθιά είναι το ξανθόσπαρτο λιβάδι.

Κι όπως μιας πρόσχαρης ζωής είκοσι χρόνων

κόβει το λευκοστόλισμα θανάτου λύπη,

έτσι τον άκοπο γοργό μου κόβει δρόμο

ατέλειωτος ανάμεσα ξεφυτρωμένος

ο κακός δρόμος μες στα βάλτα και στα βούρλα.

Τ’ αγκαθερά φυτά ξεσκίζουνε σα νύχια

και σαν τα ξόβεργα το χώμα παγιδεύει

του κάμπου του κακού στα βούρλα και στα βάλτα,

εκεί που στο φλογοβόλο το αψύ του ήλιου

(που δρόσος μιας πνοής; που σκέπασμα ενός δέντρου;)

σαν αστραπή αργυρή χτυπάει τα μάτια η άρμη.

Λιγοψυχώ, λυγίζομαι, παραστρατίζω,

κι αποκάνω και πέφτω, κι αποκαρωμένος

νιώθω στο μέτωπο τ’ αγκάθια, και στα χείλια

νιώθω την πίκρα της αρμύρας, και στα χέρια

νιώθω τη γλίνα της νοτιάς, και στα ποδάρια

νιώθω το φίλημα του βάλτου, και στα στήθη

νιώθω το χάιδεμα του βούρλου, νιώθω εντός μου

τη μοίρα του γυμνού και τ’ ανήμπορου κόσμου.

(Ω! πού είσαι, αγάπη και κυρά μου;) Και σε βάθη

δειλινών πορφυρών, πλούσια ζωγραφισμένων,

το πανηγύρι που χρυσά τα σπάρτα πλέκουν,

το πανηγύρι το πανεύοσμο στα σπάρτα,

με βλέπει, με καλεί, και με προσμένει ακόμα.

Κωστής Παλαμάς

Το ποίημα "Το πανηγύρι στα σπάρτα" του Κωστή Παλαμά έχει χαρακτηριστικά στοιχεία του παρνασσισμού. Συγκεκριμένα όσον αφορά τη γλώσσα ο παρνασσισμός αρνείται την καθαρεύουσα και στρέφετε προς την δημοτική. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι λέξεις βούλομαι, σπαταλέψω, ξόβεργα, της κυράς μου, παραστρατίζω, αποκάνω, αρμύρας, ποδάρια. Σύμφωνα και με τις γνώσεις μας, το θέμα και το περιεχόμενο του παρνασσισμού θέλει να εκφράσει την ηρεμία και τη γαλήνη όπως και συμβαίνει στο ποίημα αυτό. Όσον αναφορά την επιρροή  του αντλεί στοιχεία και τις εικόνες τους από τη μυθολογία όπως και συμβαίνει στο ποίημα πράγμα που συμπεραίνουμε από τις εκφράσεις  «κι όλο το θησαυρό να τόνε σπαταλέψω» « πανηγύρι πλέκουν τα χρυσά τα σπαρτά στο λιβάδι». Τέλος όσον αφορά τη στιχουργική το ποίημα σέβεται τους ρυθμικούς και μετρικούς κανόνες όμως δεν εμφανίζει ομοιοκαταληξίες.

Αγαπίου Γιώργος

Ασικλάρης Βαλάντης

Βαγιάτης Φώτης

Βαρβαριώτης Νίκος

Βασιλούδης Σωτήρης

Γεωργιάδου Μαρίνα